Bir muhasebe biriminde ayın ilk haftası nasıl geçer? Tedarikçilerden PDF faturalar, çalışanlardan fiş fotoğrafları, bankadan ekstreler gelir. Biri bunları açar, tarihi, tutarı, KDV'yi, vergi numarasını okur ve programa girer. Belge sayısı yüzleri bulduğunda bu iş günler sürer ve yorgunlukla birlikte hata oranı artar. Yapay zekâ ile belge işleme bu okuma ve aktarma işini devralıyor.
OCR yetmez mi?
OCR (optik karakter tanıma) yıllardır var. Taranmış bir belgedeki harfleri metne çevirir. Ama sonuç düz bir metin yığınıdır: rakamların hangisinin toplam tutar, hangisinin ara toplam, hangisinin vergi numarası olduğunu bilmez. Her tedarikçinin faturası farklı bir düzende olduğu için kurallarla bunu çözmek de zor.
Yapay zekâ bu noktada devreye giriyor. Belgeyi bir insan gibi okur: "Toplam" yazan satırın karşısındaki rakamı tutar olarak, "VKN" ya da "Vergi No" yanındaki 10 haneli sayıyı vergi numarası olarak alır. Belgenin düzeni farklı olsa da anlamı çıkarır.
Hangi belgeler işlenebilir?
- Gelen faturalar (PDF, taranmış, fotoğraf)
- Fiş ve gider pusulaları
- Banka ekstreleri
- İrsaliyeler ve sevk belgeleri
- Sipariş formları ve teklifler
- Sözleşmeler
- Gümrük beyannameleri ve yurt dışı faturalar
- Kimlik, ruhsat gibi başvuru belgeleri (KVKK açısından ayrıca değerlendirilmeli)
E-fatura ve e-arşiv faturalarda durum farklı. Bu belgeler zaten yapılandırılmış XML verisi taşıdığı için alanlar doğrudan okunabilir. Yapay zekâ en çok standart dışı, PDF ya da kâğıt olarak gelen belgelerde fark yaratıyor.
Sistem nasıl çalışır?
Bir belge işleme hattı genellikle beş adımdan oluşur.
Toplama: Belgeler bir e-posta kutusuna, paylaşılan klasöre ya da WhatsApp hattına gelir. Sistem yeni belgeleri otomatik alır.
Okuma: Görüntü ise önce metne çevrilir, sonra yapay zekâ istenen alanları çıkarır: tarih, belge numarası, karşı taraf, vergi numarası, kalemler, KDV oranları, toplam.
Kontrol: Çıkarılan veriler kurallarla sınanır. Kalemlerin toplamı genel toplama eşit mi? KDV oranı geçerli bir oran mı? Vergi numarası 10 hane mi? Aynı fatura daha önce işlendi mi? Tutmayan her şey işaretlenir.
Onay: İşaretlenen belgeler bir kişinin ekranına düşer. Kişi belgeyle çıkarılan veriyi yan yana görür, düzeltir ya da onaylar.
Aktarma: Onaylanan veri muhasebe programının içe aktarma formatına çevrilir ya da API ile doğrudan gönderilir. Her adım kaydedilir.
Hata nerede çıkar?
Hiçbir sistem her belgeyi hatasız okumaz. Hatalar genellikle şu durumlarda yoğunlaşıyor:
- Kötü taranmış, eğik ya da gölgeli fotoğraflar
- Birden fazla sayfaya yayılan kalem listeleri
- El yazısı notlar ve düzeltmeler
- Aynı belgede birden fazla para birimi
- Alışılmadık düzende hazırlanmış faturalar
Bu yüzden sistemin asıl değeri her şeyi doğru okumasında değil, emin olmadığını bilmesinde. Kontrol adımı iyi kurulursa kişi yalnız işaretlenen belgelere bakar, geri kalanı onaysız akar.
Doğruluk nasıl ölçülür?
Kendi belgelerinizle. Son üç aydan farklı tedarikçilerden ve farklı kalitelerde yüz kadar belge seçin. Bu belgelerin doğru değerlerini bir kişi girsin. Sistemin çıkardığı değerlerle karşılaştırın. Alan bazında doğruluk oranı ve işaretleme oranı size sistemin gerçek performansını gösterir.
Satıcının broşüründeki doğruluk oranı başka belgelerle ölçülmüştür. Sizin belgelerinizde farklı çıkabilir.
Muhasebe programına nasıl bağlanır?
Türkiye'de yaygın muhasebe ve ERP programlarının çoğu Excel ya da XML ile toplu veri içe aktarmayı destekliyor. Bazılarının API'si var. Sistem çıkardığı veriyi programın beklediği formata çevirir; muhasebeci her zamanki ekranından içe aktarır. API varsa aktarma doğrudan yapılabilir.
Hangi yolun uygun olduğu programa ve sürüme göre değişir, kurulumdan önce kontrol edilmeli.
Sözleşmeler için ne yapılabilir?
Uzun belgelerde iş biraz farklı. Sistem tarafları, süreyi, bedeli, ödeme koşullarını, fesih şartlarını ve ceza maddelerini çıkarır. Yüzlerce sözleşme arasında "süresi önümüzdeki üç ay içinde dolanlar" ya da "otomatik yenileme maddesi olanlar" gibi aramalar yapılabilir. Standart sözleşmenizden farklı maddeler işaretlenir.
Hukuki yorum ve karar her zaman avukatta kalır. Sistem okuma ve bulma işini hızlandırır.
İlgili rehberler
Belge işlemeyi daha geniş bir otomasyonun parçası olarak düşünüyorsanız iş süreçlerini yapay zekâ ile otomatikleştirme rehberine bakın. Belgelerin güvenliği için ChatGPT'yi şirkette güvenli kullanma ve KVKK rehberi yol gösterir.
Birbu'nun kurduğu belge işleme hattı belge işleme sayfasında. Kendi belgelerinizle küçük bir test yapmak isterseniz ücretsiz 30 dakikalık analiz görüşmesinde planlayabiliriz.