Pazartesi sabahı bir çalışan muhasebe programından satış verilerini dışa aktarır, e-ticaret panelinden sipariş listesini indirir, ikisini Excel'de birleştirir, pivot tablo hazırlar, grafikleri günceller ve yönetime gönderir. Bu iş her hafta iki üç saat sürer ve yöneticinin aklına raporda olmayan bir soru geldiğinde süreç baştan başlar. Yapay zekâ bu döngünün iki ucunu da değiştirebiliyor.
İki farklı ihtiyaç
Raporlamada yapay zekâ iki ayrı iş için kullanılıyor, ikisini karıştırmamak gerekiyor.
Tekrarlanan raporlar. Her hafta ya da her ay aynı biçimde hazırlanan raporlar: haftalık satış, aylık tahsilat, stok durumu, kampanya performansı. Burada yapay zekâdan çok otomasyon iş görür. Veri kaynaklardan çekilir, hesaplanır, biçimlendirilir ve gönderilir. Yapay zekâ rapora kısa bir yorum eklemek için kullanılabilir: "Geçen haftaya göre İzmir bölgesinde satışlar belirgin düştü, en çok düşen kategori şu."
Anlık sorular. Yöneticinin aklına gelen ve hazır raporda olmayan sorular: "Geçen yıl kasımda en çok iade edilen on ürün hangisiydi?" "Son üç ayda ilk siparişini veren müşterilerin ortalama sepet tutarı ne?" Burada doğal dille sorgu devreye giriyor.
Tekrarlanan rapor nasıl otomatikleşir?
Önce bugünkü raporun nasıl hazırlandığı adım adım yazılır. Hangi sistemden hangi veri alınıyor, hangi sütunlar kullanılıyor, hangi filtreler uygulanıyor, hangi hesaplar yapılıyor?
Sonra bu adımlar bir otomasyona çevrilir. Veriye doğrudan veritabanından ya da API'den erişilir, hesaplar yapılır, sonuç şirketin alışık olduğu Excel şablonuna ya da PDF'e yazılır. Belirlenen saatte e-postayla ya da mesajla gönderilir.
İlk birkaç hafta otomatik rapor, elle hazırlanan raporla yan yana karşılaştırılır. Rakamlar tutuyorsa elle hazırlama bırakılır.
Doğal dille sorgu nasıl çalışır?
Sistem veritabanınızın yapısını öğrenir: hangi tablolar var, hangi sütun ne anlama geliyor, tablolar birbirine nasıl bağlanıyor. Buna şirketin kendi tanımları eklenir. "Satış" denince iadeler düşülmüş net tutar mı kastediliyor? "Aktif müşteri" son kaç ayda sipariş vermiş müşteri?
Yönetici Türkçe bir soru yazar. Yapay zekâ soruyu bir SQL sorgusuna çevirir, sorgu çalıştırılır, sonuç tablo ve gerekiyorsa grafikle gösterilir. Sorgunun kendisi de ekranda durur.
Bu son nokta önemli. Rakamın hangi sorguyla bulunduğunu görebilmek, sonuca güvenmenin şartı. Teknik bilgisi olan biri sorguya bakıp doğru olup olmadığını anlayabilir.
Hata nerede çıkar?
Doğal dille sorguda hataların çoğu belirsizlikten kaynaklanıyor.
Tanım belirsizliği. "Geçen ayın satışları" KDV dahil mi, hariç mi? İptal edilen siparişler sayılıyor mu? Şirket tanımları sisteme yazılmazsa yapay zekâ bir varsayım yapar ve bu varsayım yanlış olabilir.
Tablo karmaşıklığı. Eski ERP veritabanlarında tablo ve sütun adları anlaşılmaz olabilir: TBL_STK_HRK, ALAN7. Bu tabloların ne anlama geldiği bir kez belgelenmeli.
Tarih ve dönem. Mali yıl takvim yılından farklıysa, hafta pazartesi mi pazar mı başlıyor, bunlar tanımlanmalı.
Bu yüzden kurulumdan sonra bir test seti hazırlanır: cevabı bilinen yirmi otuz soru. Sistem bu soruları doğru yanıtlayana kadar yönetime açılmaz.
Güvenlik
Raporlama sistemi şirketin en hassas verilerine erişir, bu yüzden üç kural her kurulumda uygulanmalı.
Salt okuma. Sistem veritabanına yalnız okuma yetkisi olan bir kullanıcıyla bağlanır. Silme ya da değiştirme sorguları teknik olarak engellenir.
Kullanıcı yetkisi. Herkes her veriyi görmemeli. Satış temsilcisi kendi müşterilerini, bölge müdürü kendi bölgesini görür. Maaş gibi hassas tablolar sorguya kapalı tutulur.
Veri konumu. Sorgu sonuçları yapay zekâ modeline gönderiliyorsa hangi hizmette işlendiği bilinmeli. Mümkünse modele yalnız tablo yapısı ve soru gönderilir, sonuç verisi şirket içinde kalır.
Excel'den vazgeçmek gerekir mi?
Gerekmez. Çoğu yönetici Excel'de çalışmayı seviyor ve bunun bir sakıncası yok. Otomasyon raporu yine Excel olarak üretebilir. Değişen şey, raporu hazırlamak için harcanan saatler ve hazır raporda olmayan soruya cevap bulma süresi.
İlgili rehberler
Raporlama genellikle daha geniş bir otomasyon planının parçası. Genel çerçeve için iş süreçlerini yapay zekâ ile otomatikleştirme, getiriyi hesaplamak için yapay zekâ yatırım getirisi rehberine bakın.
Birbu'nun kurduğu sorgu katmanı doğal dille rapor sayfasında. Hangi raporlarınızın otomatikleşebileceğini ücretsiz 30 dakikalık analiz görüşmesinde konuşabiliriz.