# Veritabanınıza Türkçe soru sorun, tabloyla cevap alın

> Doğal dille rapor, şirket verilerinize Türkçe soru sorup cevabı tablo ya da grafik olarak almanızı sağlayan bir sistemdir. Sistem sorunuzu veritabanı sorgusuna çevirir, sorguyu yalnız okuma yetkisiyle çalıştırır ve sonucu açıklamasıyla birlikte gösterir. Hangi kullanıcının hangi tablolara erişebileceği yetki ayarlarıyla belirlenir ve her soru kayıt altında tutulur.

- Kaynak: https://birbu.com/cozumler/dogal-dille-rapor/
- Yayıncı: Birbu (https://birbu.com)
- Yazar: Volkan Celiloğlu, Kurucu ve baş AI uzmanı
- Son güncelleme: 2026-11-22
- Ücretsiz keşif görüşmesi: https://birbu.com/randevu/?service=rapor

Her rapor için bilgi işlem ekibine iş açmak yerine yönetici sorusunu kendisi sorar. Sistem cevabın hangi sorguyla bulunduğunu da gösterir.

## Kime uygun

- Raporları birkaç kişinin elle hazırladığı ve beklemenin uzun sürdüğü şirketler
- Verisi bir veritabanında ya da düzenli tablolarda duran işletmeler
- Sabit raporların cevaplamadığı soruları sık soran yöneticiler

## Nasıl kuruyoruz

1. **Veri haritası.** Tabloların ne anlama geldiği, sütunların iş dilindeki karşılığı ve sık sorulan sorular yazıya dökülür. Sistemin doğruluğunu en çok bu harita belirler.
2. **Güvenli bağlantı.** Sistem veritabanına yalnız okuma yetkisi olan ayrı bir kullanıcıyla bağlanır. Kişisel veri içeren sütunlar gerekirse maskelenir.
3. **Test soruları.** Cevabı bilinen sorulardan bir test seti hazırlanır. Sistem bu sette doğru sonucu verene kadar harita ve ayarlar iyileştirilir.
4. **Kullanım.** Sorular web arayüzünden, Slack'ten ya da WhatsApp'tan sorulabilir. Her cevabın altında kullanılan sorgu ve veri tarihi görünür.

## Sınırlar

- Veri dağınık ya da tutarsızsa cevaplar da tutarsız olur. Bazı durumlarda önce veri düzenlemesi gerekir.
- Belirsiz sorularda sistem tahmin yürütmek yerine soruyu netleştirmenizi ister.
- Kritik finansal raporlar için sistemin cevabı ilk taslaktır; son kontrol sorumlu kişidedir.

## Rapor kuyruğu

Birçok şirkette yöneticinin sorusu ile cevabı arasında birkaç gün vardır. Soru bilgi işlem ekibine iletilir, sorgu yazılır, tabloya dökülür, gönderilir. Sonra ikinci soru gelir ve süreç baştan başlar. Doğal dille rapor bu kuyruğun önemli bir kısmını ortadan kaldırır.

## Doğruluk veri haritasına bağlı

Dil modelleri SQL yazmakta iyidir, ama sizin "aktif müşteri" ile neyi kastettiğinizi bilmez. Bu bilgi veri haritasında yazar: hangi tablo, hangi sütun, hangi filtre. Kurulumun en çok zaman alan kısmı bu haritayı veri ekibinizle birlikte hazırlamaktır. Harita iyi olduğunda sistem tutarlı cevap verir.

## Güvenlik

Sistem veritabanına yazamaz. Kullanıcı yalnız yetkili olduğu tabloları sorgulayabilir. Her soru, üretilen sorgu ve dönen satır sayısı kayıt altına alınır. Kişisel veri içeren sütunlar maskelenebilir ya da tamamen dışarıda bırakılabilir.

## Hangi sorular soruluyor

Sistemin en çok kullanıldığı sorular yöneticinin gün içinde aklına gelen ve hazır bir panoda bulunmayan sorulardır. "Bu ay İzmir bölgesinde satış geçen aya göre neden düştü, hangi müşteriler sipariş vermedi?", "Stokta 90 günden fazla bekleyen ürünler hangileri, toplam değeri ne?", "Geçen çeyrekte en çok iskonto yapılan on müşteri kim?" Bugün bu soruların her biri bir kişinin birkaç tabloyu birleştirmesini gerektiriyor.

Sistem soruyu anlamadığında ya da soru birden fazla şekilde yorumlanabildiğinde tahmin yürütmez. "Satış derken fatura tarihini mi, sipariş tarihini mi kastediyorsunuz?" diye sorar. Bu küçük soru, yanlış bir rakamın toplantıya gitmesini önler.

## Kayıtlı raporlar ve uyarılar

Sık sorulan sorular kayıtlı rapor haline getirilebilir. Her pazartesi sabahı geçen haftanın satış özeti e-postaya ya da Slack kanalına düşer. Belirli bir eşik aşıldığında, örneğin günlük iade sayısı olağan seviyenin üstüne çıktığında, sistem ilgili kişiye haber verebilir. Uyarı kuralları sizinle birlikte yazılır.

## Kimler için erken

Verisi henüz bir sistemde düzenli tutulmayan şirketlerde doğal dille rapor kurmak erken olur. Satışlar bir defterde, stok birkaç farklı Excel dosyasında tutuluyorsa önce bu verinin tek bir yerde toplanması gerekir. Bu toplama işini de yapabiliyoruz, ama projenin ilk aşaması o olur ve süre buna göre planlanır.

## Veri nerede kalıyor

Sorgunun çalıştığı veri şirketinizin veritabanında kalır. Model servisine giden kısım soru ve tabloların yapısıdır. Dönen satırların modele hiç gönderilmediği kurulumlar da yapılabilir. Hassas veride model kendi sunucunuzda çalıştırılır.

## Örnek: Bir e-ticaret sitesinde iade analizi (temsilî örnek, gerçek müşteri sonucu değildir)

E-ticaret müdürü 'son üç ayda en çok iade edilen beş ürün ve iade nedenleri' diye soruyor. Sistem sipariş ve iade tablolarını birleştiren sorguyu yazıyor, sonucu tablo olarak gösteriyor ve iade nedenlerinin dağılımını grafikle veriyor. Müdür aynı soruyu kategori bazında tekrar istiyor ve cevap birkaç saniyede geliyor.

## Sık sorulan sorular

### Sistem veritabanımızı değiştirebilir mi?

Değiştiremez. Bağlantı yalnız okuma yetkisi olan bir kullanıcıyla yapılır; kayıt ekleme, silme ya da güncelleme yetkisi yoktur.

### Cevabın doğru olduğunu nasıl anlarım?

Her cevabın altında kullanılan sorgu, sorgunun Türkçe açıklaması ve verinin hangi tarihe ait olduğu gösterilir. Veri ekibiniz sorguyu kontrol edebilir.

### Text-to-SQL nedir?

Türkçe ya da başka bir dilde yazılan sorunun veritabanı sorgusuna, yani SQL'e çevrilmesidir. Doğal dille rapor sistemlerinin çekirdeği budur. Doğruluğu modelden çok, tabloların iş dilindeki anlamını anlatan veri haritasına bağlıdır.

### Hangi veritabanlarıyla çalışır?

PostgreSQL, MySQL, SQL Server, Oracle ve BigQuery gibi yaygın veritabanlarıyla. Logo, Mikro, Netsis ve SAP gibi ERP'lerin veritabanına okuma yetkisiyle bağlanılabiliyorsa onlarla da çalışır.

### Excel dosyalarına da soru sorulabilir mi?

Düzenli tutulan Excel ve Google E-Tablolar dosyaları bir veritabanına aktarılarak sorgulanabilir. Dosyalar düzensizse önce biçimleri sabitlenir, aksi halde cevaplar tutarsız çıkar.

### Grafik de çiziyor mu?

Çiziyor. Zaman serisi, karşılaştırma ve dağılım soruları için uygun grafik seçilir. Tablo ve grafik indirilebilir, sık sorulan sorular kayıtlı rapor olarak saklanabilir.

### Power BI gibi panolar varken neden gerekli?

Panolar önceden düşünülmüş soruları cevaplar. Yönetici panoda olmayan bir şey sorduğunda yine bilgi işleme gidilir. Doğal dille rapor bu ara soruları karşılar ve panoların yanında çalışır.

### Herkes her veriyi görebilir mi?

Göremez. Kullanıcı yalnız yetkili olduğu tabloları ve satırları sorgulayabilir. Bölge müdürü kendi bölgesini, satış temsilcisi kendi müşterilerini görür.

### Kurulum ne kadar sürer?

Satış ya da stok gibi tek bir veri alanı için dört ile altı hafta. Sürenin çoğu veri haritasının hazırlanmasına ve test sorularının doğrulanmasına gider.

### Veri ekibimizin işi azalır mı?

Tekrarlayan küçük rapor talepleri azalır. Ekip zamanını veri kalitesine, yeni kaynakların bağlanmasına ve daha derin analizlere ayırır. Veri haritasının bakımı da yine bu ekipte kalır.
